213.000 personas dicen "No" a la mercantilización del agua, en un referéndum declarado ilegal por el gobierno griego

El referéndum de agua de Tesalónica fue un momento de empoderamiento colectivo, donde se ha recuperado un poco de la dignidad arrebatada por 4 años de austeridad y despojo. 

por Theodoros Karyotis

Según un viejo lema, “Si las elecciones pudieran cambiar las cosas, serían ilegales”. Pues parece que el referéndum sobre la privatización del agua organizado el 18 de mayo por los ciudadanos de Tesalónica, en el norte de Grecia, sí que puede cambiar las cosas, ya que el gobierno griego lo declaró ilegal el día anterior y amenazó con detener los 2000 voluntarios que instalaron urnas en el exterior de los 192 colegios electorales, al mismo tiempo que las elecciones municipales, por “obstrucción del proceso electoral”.

En Grecia, como en muchos otros países anteriormente, el capitalismo del desastre ha utilizado la crisis de la deuda soberana como excusa para impulsar una agresiva campaña de saqueo neoliberal: Ataque a los derechos laborales, sociales, y políticos de la población, desmantelamiento del sistema de salud y educación, despojo masivo a través de mega-proyectos mineros, y privatización de todo lo que constituye la riqueza pública. Como parte de los términos del "memorándum" oneroso impuesto por el FMI, en 2011 el gobierno anunció sus planes de privatizar EYATH, la empresa estatal que proporciona servicios de agua y saneamiento al 1,2 millón de habitantes de Tesalónica. Suez, la trasnacional francesa del sector del agua, y Mekorot de Israel fueron muy rápidas en expresar su interés en EYATH y han avanzado ya a la segunda fase de la licitación pública. El precio de venta de EYATH se calcula alrededor de €100 millones, una suma escandalosa tomando en cuenta que la empresa tiene beneficios de €20 millones al año, y dispone ya de un capital de alrededor de €50 millones, que el comprador heredará.

A pesar del chantaje y la propaganda, los ciudadanos de Tesalónica y sus organizaciones llevan años oponiéndose a los planes del gobierno de vender la empresa. Han conseguido poner el tema en la agenda pública y proporcionar pruebas concretas sobre como la privatización de los servicios de agua en todo el mundo ha conducido invariablemente a aumentos en las tarifas, deterioro de la infraestructura, disminución de la calidad del agua, y exclusión de grandes sectores de la población del acceso a este bien común vital. Los trabajadores de la empresa apelaron al Consejo de Estado (el tribunal administrativo supremo de Grecia) sobre la constitucionalidad de la privatización, y mientras hay una decisión pendiente, el proceso de privatización está parado.

En este contexto, los numerosos colectivos e instituciones que defienden el agua como bien común y derecho humano, con el apoyo moral y material de los 11 consejos municipales de la zona, trabajaron codo a codo para llevar a cabo un plebiscito informal con la pregunta: “¿Está a favor de la privatización de la empresa de agua y saneamiento? ¿Sí o No?”, y así intensificar la presión política contra la privatización de EYATH.

People vs. corporate rule: Some personal notes from my participation in Thessaloniki’s great #vote4water referendum

A personal assessment of the grassroots referendum that took place in Thessaloniki on May 18 regarding water privatization. You can read all about the background to the referendum here.

Theodoros Karyotis

May 2014

First, on the quantitative side: 

About 2000 volunteers set up ballot boxes outside the 192 electoral centres of the 11 municipalities of Thessaloniki’s metropolitan area, at the same time as the municipal elections taking place inside. Numerous groups and citizens’ initiatives worked side by side to carry out the plebiscite, with the infrastructural and moral support of the 11 municipal councils. A few volunteers, intimidated by the government’s threats to arrest the organizers for "obstructing the electoral process", failed to show up, however the coordinating groups moved people around quickly and covered the vacancies. There were minor incidents, with some police guards refusing to hand the ballot boxes to the organizers, but legal counsellors intervened successfully in all cases.

218.000 people cast their vote, about 34% of registered voters. Compare this to 55% of registered voters who participated in the municipal elections. More than half of those who voted inside the electoral centres also voted in the referendum. Had the ballot boxes been inside the schoolyards, in central easy to find places, this figure would have been much higher. Unfortunately the government disregarded the organizers’ call and banished them from the yards, often to inaccessible spots away from the entrances.

98% of the vote was for “NO” to privatizing Thessaloniki’s water and sewerage company. The reason for this “North Korean” kind of figure is twofold: First, Thessalonikeans are overwhelmingly against privatization. Opinion polls before the referendum showed opposition to privatization to be as high as 75%. Second, the government, through statements by Thessaloniki’s conservative mayoral candidate and a memo by the Minister of Interior, gave the “party line” to its supporters: The referendum is “illegal” and “of questionable validity”. Thus many conservative voters stayed away from the ballot boxes, although as many of them voted on the “NO” side.

Hundreds of volunteers stayed up until 4.00 in the morning counting the votes, in a mixed state of exhaustion and euphoria, under the supervision of Thessaloniki’s Barristers Association and dozens of international observers. The results were displayed live at vote4water.gr.

Now, on the qualitative side:

18 May, Thessaloniki's water referendum: One no, many yeses

Read about the process and outcome of the referendum here.

In order to open the democratic dialogue on which is the most socially and environmentally responsible model of water management, the citizens of Thessaloniki first have to confront the threat of privatisation.

Theodoros Karyotis

May 2014

Thessaloniki is a lively sprawling metropolis located in the north of Greece. As with the rest of the country, it is affected by increasing unemployment and poverty, a result of the government's Troika-dictated policies, which have driven the economy into a deep recession.

In Greece, as in many other countries in the past, disaster capitalism has utilized the sovereign debt crisis -that it also helped produce- as an excuse to push forward an aggressive campaign of neoliberal plunder: Attack on the populations' social, political and labour rights, dismantling of the health and education system, massive dispossession through mega-mining projects, and privatisation of everything that constitutes the public wealth. Again, as in many other cases, the government and the media are mindlessly repeating neoliberalism's favourite mantra: "there is no alternative".

In this context, as part of the terms of the loathed "memorandum" imposed by the IMF, in 2011 the government announced its plans to privatize EYATH, the state-managed company providing the city's 1.5 million inhabitants with water and sanitation services. Suez, the water sector giant, was quick to express interest in profitable EYATH. As of May 2014, the privatization process is underway, and two bidders, French Suez and Israeli Mekorot, have advanced to the second phase of the public tender.

Despite the blackmail and propaganda, the citizens of Thessaloniki and their organizations have been opposing the government's plan to sell off the company for three years now. They have managed to put the issue in the public agenda and provide concrete evidence on how privatisation of water services worldwide has invariably led to increases in tariffs, deterioration of the infrastructure, decrease in water quality, and the exclusion of great parts of the population from access to this vital common good.

“Seguir intentando construir un nuevo mundo es la mejor respuesta a la amenaza fascista”

Entrevista de marzo de 2013 en la radio Mundurama de Euskadi:

"El 12 de Febrero de 2013, y tras diez meses sin cobrar su sueldo, los trabajadores de la empresa Vio. Me. decidieron tomar el control de la fábrica y empezar a autogestionarla. Vio.Me. es una fábrica que producía material para la construcción, ubicada en la ciudad griega de Tesalónica. Pocos días después de tomar el control de la producción entrevistamos a Theodoros Karyotis, miembro de la iniciativa solidaria de la fabrica ocupada. Hablamos con él sobre la propia fabrica, y la perspectiva que tenían de futuro para la misma. Tratamos además otros temas como el auge del partido neo-nazi Amanecer Dorado, y de los grupos anarquistas griegos."

Ανακτημένες Επιχειρήσεις της Αργεντινής: Πως οι εργαζόμενοι έχουν δημιουργήσει ένα νέο μοντέλο οικονομικής δραστηριότητας

Οι εργαζόμενοι της Αργεντινής έχουν υιοθετήσει την κατάληψη και αυτοδιαχείριση των επιχειρήσεων ως ένα αποτελεσματικό εργαλείο για να ανακτήσουν την αξιοπρέπεια της εργασίας.

Άρθρο: Martin Cortes

www.infojusnoticias.gov.ar/

Μετάφραση: Θοδωρής Καρυώτης

www.autonomias.net

Την Παρασκευή έγινε η παρουσίαση της 4ης Πανεθνικής Έρευνας για τις Ανακτημένες Επιχειρήσεις στην Αργεντινή, από το πρόγραμμα “Ανοιχτή Σχολή” της Σχολής Φιλοσοφίας και Λογοτεχνίας του Πανεπιστημίου του Μπουένος Άιρες. Η τελετή έγινε στο ξενοδοχείο Bauen, στη διασταύρωση των οδών Callao και Corrientes, όπου γιορτάστηκε και η ενδέκατη επέτειος της κατάληψης του ξενοδοχείου από τους εργαζόμενους. Η επέτειος συνέπεσε επίσης με τη δημοσιοποίηση δικαστικής εντολής, η οποία δίνει στους εργαζόμενους 30 ημέρες για να εκκενώσουν το ξενοδοχείο.

Η ιστορία του Bauen θα μπορούσε να διαβαστεί επίσης ως μια παραβολή για την άνοδο, τη στασιμότητα και την κατακόρυφη πτώση του νεοφιλελευθερισμού. Ο Marcelo Iurcovich το έκτισε το 1978 με ένα δάνειο από την Εθνική Τράπεζα Ανάπτυξης (BANADE) μέσω της "Ανεξάρτητης Αρχής του Μουντιάλ 78", ενός οργανισμού φτιαγμένου απ' τη δικτατορία για τη χρηματοδότηση έργων του Παγκόσμιου Κύπελλου Ποδοσφαίρου. Το διάταγμα 1261/77 απέκλειε την διαφάνεια στη διοίκησή του οργανισμού, και για αυτό μέχρι σήμερα δεν έχει γίνει λογιστική αποτίμηση των οικονομικών του Μουντιάλ του 1978. Ο Iurcovich έκτισε το ξενοδοχείο χωρίς να βάλει καθόλου χρήματα από την τσέπη του, και ποτέ δεν επέστρεψε καν την πρώτη δόση του δανείου.

Η δεκαετία του '80 ήταν η χρυσή εποχή του Bauen: μετά τον πύργο στην οδό Callao, ο Iurcovich έκτισε τη σουίτα Bauen από πίσω, στην οδό Corrientes. Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του '90, το ξενοδοχείο φιλοξένησε συνέδρια του Περονισμού καθώς και διάφορες τελετές μετά την επανεκλογή του Κάρλος Μένεμ το 1995. "Κατά τη διάρκεια της ιστορίας του ως εταιρεία του κεφαλαίου με τον Iurcovich, το ξενοδοχείο Bauen ήταν το ξενοδοχείο των ελίτ. Μετά τη εργασιακή διαμάχη, μετατρέπεται στο αντίθετο του: είναι το σπίτι του λαού. Δεν υπάρχει συνέλευση του κόσμου της εργασίας ή της κοινωνικής οικονομίας που να μην έχει περάσει από εδώ», λέει ο Federico Tonarelli, εργαζόμενος στο Bauen και πρώην πρόεδρος του συνεταιρισμού που το διαχειρίζεται. Επιπλέον, κάθε χρόνο, το ετήσιο φεστιβάλ τατουάζ, το μεγαλύτερο στη Λατινική Αμερική, γίνεται στο χώρο του ξενοδοχείου, ενώ πέρυσι έγινε και η εκλογή της Μις Τρανς (http://bit.ly/1dgM6yH)

Trabajadores/as de fábricas autogestionadas se reúnen en Marsella

English version here.

¿Puede la ocupación y la autogestión de empresas constituir una solución viable en Europa, no sólo para el creciente desempleo y pobreza, sino también para la verdadera explotación y alienación que caracterizan el modo de producción capitalista?

por Theodoros Karyotis

febrero 2014

Fralib es una fábrica de procesamiento y empaquetado de hierbas para infusiones situada a unos 20 kilómetros de la ciudad de Marsella, al sur de Francia. El antiguo dueño de la fábrica, la enorme transnacional de químicos y alimentos Unilever, decidió hace 3 años trasladar al extranjero la producción del té Lipton con el fin de ahorrar costos. Con intensas protestas y campañas de boicot, los 80 trabajadores demandaron que la fábrica permanezca abierta, y cuando vieron que esto no era possible, decidieron tomar la producción en sus propias manos.

Recientemente los trabajadores han reactivado las máquinas de la gran fábrica para producir un lote de té de tila basado en la producción local, y actualmente están buscando maneras de recomenzar la producción a plena capacidad. Fralib es solo una de un puñado de fábricas europeas que, teniendo o no un discurso transformador o radical, han avanzado hacia la autogestión de la producción por los trabajadores.

La ocupación de empresas por trabajadores y su autogestión democrática a través de la toma horizontal de decisiones es una práctica que tiene siglos de historia. Sin embargo, ha resurgido recientemente como fenómeno – especialmente en Argentina en torno al cambio de siglo, país que actualmente cuenta con alrededor de 300 empresas recuperadas, empleando a más de 15 mil trabajadores.

¿Puede también este modelo constituir una solución viable en Europa, no sólo para el creciente desempleo y pobreza, sino también para la verdadera explotación y alienación que caracterizan el modo capitalista de producción? Ésta fue la pregunta principal que el primer encuentro europeo de “La Economía de los Trabajadores”, que tuvo lugar el 31 de enero y 1 de febrero en la fábrica ocupada Fralib, intentó contestar. La idea detrás de estos encuentros independientes y autofinanciados nació hace 7 años en Argentina, con su tradición de dos décadas de ocupación de fábricas. Mas tarde, eventos similares se realizaron en Brasil y en México.

Workers of occupied self-managed factories meet in Marseille

Versión en español aquí.

Can the occupation and self-management of factories constitute a viable solution in Europe, not only to growing unemployment and poverty, but also to the very exploitation and alienation that lie at the core of capitalist production?

Theodoros Karyotis

February 2014

Fralib is a herb processing and packaging factory located 20-odd kilometres away from the southern French port city of Marseille. The previous owner of the factory, chemical and agri-food giant Unilever, decided 3 years ago to move production of Lipton tea abroad to save on labour costs. The 80 workers, through protest and boycott campaigns, have demanded that the factory stays open and, after this proved impossible, they decided to take production into their own hands. They have recently restarted the machines of the big factory to produce a test batch of linden tea based on local produce, and they are currently looking for ways to restart production in full capacity. It is one of a handful of European factories that, with or without a radical or transformational discourse, have moved towards workers' self-management of production.

The occupation of businesses by workers and their democratic management through horizontal decision-making processes is a centuries-old practice, that has however reemerged around the turn of the century -most prominently in Argentina, where currently there are about 300 workplaces "recovered" by about 15.000 workers. 

Can this model also constitute a viable solution in Europe, not only to growing unemployment and poverty, but also to the very exploitation and alienation that lie at the core of capitalist production? This was the main question that the first European “Workers' Economy” international meeting, held on January 31 and February 1 at the occupied factory of Fralib, tried to address. The idea behind these independent and self-funded events was born 7 years ago in Argentina, with its 2-decade long tradition of factory occupations. Soon after similar events were held in Brazil and Mexico.

Κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία και ευρύτερη κοινωνική αλλαγή: Συμπλεύσεις, τριβές και προκλήσεις.

Ξεπερνώντας το δίπολο της επανάστασης και του ρεφορμισμού, αναδύονται στον 20ο αιώνα νέα πολιτικά προτάγματα που ασκούν έμπρακτη κριτική στον καπιταλισμό και την αντιπροσωπευτική δημοκρατία, αντιπροτείνοντας μια ριζοσπαστική δημοκρατία από τα κάτω στηριγμένη στην αυτοδιαχείριση, τη συμμετοχή και την αλληλεγγύη.

Θοδωρής Καρυώτης
Εισήγηση στο Λαϊκό Πανεπιστήμιο 
Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας, 
Θεσσαλονίκη, 16 Δεκέμβρη 2013

Θέλω σήμερα να παρουσιάσω την Κοινωνική και Αλληλέγγυα Οικονομία (ΚΑΛΟ) ως κομμάτι, δυναμικό και αναπόσπαστο, της κίνησης προς μία κοινωνία πιο δίκαιή, ισότιμη και ελεύθερη. Ως τέτοιο, η ΚΑΛΟ βρίσκεται αναγκαστικά σε ένα συνεχή διάλογο με τις παραδόσεις της ευρύτερης αριστεράς, με όλα τα πολιτικά προτάγματα που τα τελευταία διακόσια χρόνια ευαγγελίζονται τον κοινωνικό μετασχηματισμό, από τον αναρχισμό μέχρι τη σοσιαλδημοκρατία.

Είναι όμως στον εικοστό πρώτο αιώνα, με την αποτυχία της κρατιστικής προσέγγισης προς τον σοσιαλισμό και την επακόλουθη κρίση της αριστεράς, που η ΚΑΛΟ ανανοηματοδοτήται και αποκτά συμμάχους στα προτάγματα της αυτονομίας, της εργατικής αυτοδιαχείρισης και των κοινών αγαθών, σε μία ριζοσπαστική σύμπλευση προς την κοινωνική αλλαγή από τα κάτω. Στις εξεγέρσεις της Βραζιλίας, της Ελλάδας και της Τουρκίας, στις πλατείες των αραβικών, ευρωπαϊκών και νοτιοαμερικάνικων κινημάτων διαμαρτυρίας, στα εγχειρήματα κοινωνικής αυτοοργάνωσης της Αργεντινής και του Μεξικού, αυτές οι ιδέες συναντιούνται, μπαίνουν σε διάλογο και συμμαχούν στην καθημερινή πράξη των κινημάτων και στην πληθώρα αυτοδιαχειριζόμενων εναλλακτικών εγχειρημάτων που αυτά αφήνουν πίσω τους όταν ο πρώτος ενθουσιασμός της εξέγερσης καταλαγιάζει.

θα προσπαθήσω εδώ να παρουσιάσω την ΚΑΛΟ ως ιστορικό δημιούργημα, ως ένα σημείο συνειδητοποίησης και ωρίμανσης των κινημάτων και ως ένα σταθμό στην πορεία για μια νέα κοινωνία. Ταυτόχρονα θα παρουσιάσω τρείς ακόμα ιδέες που στον 21^ο αιώνα επηρεάζουν όσους σκέφτονται την κοινωνική αλλαγή ως μία κίνηση κοινωνικής αυτοδιάθεσης και όχι ως μία εκ των άνω επιβολή. Στη συνέχεια θα παρουσιάσω τα σημεία σύμπλευσης, απόκλισης και τριβής μεταξύ αυτών των ιδεών στο πεδίο της καθημερινής πράξης των κινημάτων. Ας δούμε όμως πρώτα το ζήτημα της κοινωνικής αλλαγής, και ποιες προσεγγίσεις έχουν δοκιμαστεί ιστορικά.

Η κοινωνική αλλαγή

Στους δυο τελευταίους αιώνες τα κινήματα που θέλησαν να αλλάξουν την κοινωνία προς την κατεύθυνση της ισότητας και της ελευθερίας, χρησιμοποίησαν ένα από αυτά τα δυο εργαλεία: Την επανάσταση και την μεταρρύθμιση.

November 9: Solidarity events around the world to save Skouries and stop the criminalization of the anti-mining struggle

On November 9th 2013, thousands of protesters in dozens of marches took the streets around Greece demanding that the Skouries forest is saved from toxic gold mining and that the prosecutions of the people resisting the extraction are stopped. At the same time, several events were organized around the world in support and solidarity with the Skouries struggle!

The message is clear: We are not "extremists", as the Greek government would have it, we are everyday people of all ages, social groups, creeds and nationalities, united by the love for our land, our forests, our water, united by our desire to safeguard this planet for the sake of our children, united by our resistence to a commodifying view of nature that puts individual profit over collective welfare.

In Bucharest, Romania, where the people have a struggle of their own to save Rosia Montana from a similar disastrous mining project, protesters raised banners outside the Greek embassy.

"Para recuperar la fábrica nos guía el ejemplo de Argentina": Entrevista al "Diagonal" sobre la experiencia de autogestion del la fabrica VIOME.

Publicada en  www.diagonalperiodico.net

La plantilla de trabajadores gestiona una fábrica de materiales de construcción tras el abandono de los empresarios. La iniciativa desata una red de solidaridad. 

La primera fábrica recuperada bajo control obrero en Grecia entró en funcionamiento el pasado 12 de febrero. Después de dos años en lucha, los trabajadores de la empresa Viomijanikí Metaleftikí (Vio.Me), en Tesalónica, que elabora materiales de construcción, han dado otro paso y han empezado a producir prescindiendo de los empresarios y organizándose de manera horizontal. Hablamos con Theodoros Karyotis, de la Iniciativa de Solidaridad con Vio.Me.

¿Cómo era la situación anterior, antes de que la plantilla se hiciera con el control de la fábrica?

Este conflicto viene desde hace dos años. Los trabajadores, como en cualquier otra lucha obrera, de las tantas que hay en Grecia, intentaron primero conseguir el pago de los sueldos que se les debían. Pero no tuvimos éxito, la empresa estaba en quiebra. Entonces surgió entre los trabajadores la idea de cobrar en acciones, pero se dieron cuenta de que here­darían con ellas todas las deudas de la empresa. Por eso trataron de llegar a un acuerdo con los propietarios. Pero éstos no quisieron darles información ni facilitarles nada y finalmente abandonaron la fábrica. Pero Vio.Me, en sí, no había quebrado, porque elaboraba materiales de construcción para la empresa matriz, Filkeram.

Cuando ésta quebró, Vio.Me pasó a ser uno de sus activos, bajo el control de un administrador, que intentó liquidar la fábrica para pagar a los acreedores. Entonces los trabajadores estaban en contacto con este administrador y negociando todo por la vía legal. Pero se dieron cuenta de que pasarían años antes de que se celebraran los juicios y, mientras, sus familias pasarían hambre. Por eso decidieron asumir la producción, sin tener la aprobación de los propietarios.

¿Fue entonces cuando se generó la solidaridad con los trabajadores?

Cuando tomaron esta decisión, a mediados del año pasado, los trabajadores intentaron buscar alianzas. No tenían ninguna filiación política, sólo un proyecto claro en su ­cabeza: asumir el control de la empresa empleando la democracia directa. Por eso la mayoría de los partidos políticos no querían vincularse, les parecía demasiado radical. La izquierda institucional no se pronunció o más bien lo hizo con muchas dudas e incluso algunos lo rechazaron. Sí respondieron los movimientos sociales, especialmente los que luchan por la autogestión.

Entrevista a LaTele.cat sobre la situación política en Grecia.

Entrevista a la cadena de televisión movimentista catalana Latele.cat durante el Forum Social Mundial de Túnez sobre la situación social y política en Grecia.

 

Ανταπόκριση από το Παγκόσμιο Κοινωνικό Φόρουμ της Τυνησίας, 26-30 Μαρτίου 2013

Μολονότι πολλά μπορούν να βελτιωθούν στη διαδικασία, ο πλούτος του Φόρουμ βρίσκεται στην ανταλλαγή εμπειριών, αναλύσεων και πληροφοριών ανάμεσα σε ακτιβιστές που μάχονται ενάντια στην νεοφιλελεύθερη επέλαση στις 4 γωνιές του κόσμου.

Θοδωρής Καρύωτης

Απρίλιος 2013

Στο Τούνεζι...

Η πρώτη εντύπωση από την Τύνιδα είναι μιας τυπικής αποικιακής πόλης, με μοντέρνα αρχιτεκτονική και μεγάλους εμπορικούς δρόμους που καταλήγουν σε σκοτεινούς παράδρομους όπου σταδιακά τα φθαρμένα αποικιακά κτίρια δίνουν τη θέση τους στην παραδοσιακή αρχιτεκτονική και σε λαβύρινθους από στενά σοκάκια και χαμόσπιτα ερμητικά απομονωμένα από τους δρόμους, αλλά ανοιχτά προς ζωντανές εσωτερικές αυλές, όπως είναι συνηθισμένο στις μουσουλμανικές χώρες. Ξαναγυρνώντας στο κέντρο της πόλης, ολόκληρα οικοδομικά τετράγωνα, εκεί που βρίσκονται πρεσβείες και υπουργεία, έιναι κλεισμένα με συρματόπλεγμα και φυλαγόμενα απο πάνοπλους φρουρούς, θυμίζοντας ότι αυτή η πόλη έχει πρόσφατα δεί μεγάλες συγκρούσεις.

 Η μεντίνα (παλιά πόλη) είναι ένα ταξίδι στην οικονομική ζωή της πόλης, όταν ξεφύγει κάποιος από τα μαγαζιά λαϊκής τέχνης που απευθύνονται στους τουρίστες, φτάνει στα μαγαζάκια που πουλάνε μαϊμούδες: παντελόνια, γυαλιά, καπέλα, ρολόγια με τα πολυπόθητα σύμβολα του παγκόσμιου καπιταλισμού, φτιαγμένα στην Κίνα για εκείνους τους καταναλωτές δεύτερης κατηγορίας που θέλουν να νιώσουν τη μαγική δύναμη των συμβόλων του καταναλωτισμού αλλά δεν έχουν το εισόδημα για να τα αποκτήσουν. Ακολουθούν μαγαζάκια από τεχνίτες και μικροπωλητές που πουλάνε κάθε είδος πρώτης ανάγκης, και μετά δαιδαλώδη παζάρια με πάγκους όπου μπορεί κάνεις να βρει μεταχειρισμένα ρούχα, παπούτσια, είδη σπιτιού. Και τέλος τα εργαστήρια των τεχνιτών που μπορούν να επισκευάσουν οτιδήποτε έχει φθαρεί ή χαλάσει, από τηλεοράσεις και παπούτσια μέχρι έπιπλα και ρούχα. Μια ενδιαφέρουσα μίξη δυτικού καταναλωτισμού και ινδικής “κουλτούρας της επισκευής”, όπου δεν υπάρχει η έννοια “αυτό είναι για πέταμα”, αλλά τα αντικείμενα επισκευάζονται, ξαναεπισκευάζονται και διαρκούν. 

Αραβική Άνοιξη

Οι άραβες ακτιβιστές μιλάνε με πικρία για τις “προδομένες επαναστάσεις” του 2011. Στην Αίγυπτο η εξέγερση ήταν μια πολύ αυθεντική έκφραση της δυσαρέσκειας του κόσμου με τις ακραίες κοινωνικές ανισότητες, την καταστολή, τον συντηρητισμό. Η επανάσταση χαρακτηρίστηκε από έντονους ταξικούς αγώνες, απεργίες, μετωπική σύγκρουση με το καθεστώς και μια υποδειγματική αυτοοργάνωση της καθημερινότητας με επίκεντρο την πλατεία Ταχρίρ. Οι ισλαμιστές της “Ισλαμικής Αδελφότητας” ενώθηκαν με τους διαδηλωτές της πλατείας Ταχρίρ πολύ αργότερα, όταν σιγουρεύτηκαν ότι η διαμαρτυρία έχει δύναμη και διάρκεια και ότι δεν διακυβεύεται η θέση τους μέσω της συμμετοχής τους. Μέσω της δύναμης κινητοποίησης και χρηματοδότησης που έχουν ως πολιτικό κόμμα κατάφεραν να οδηγήσουν την διαμαρτυρία προς θρησκευτικά θέματα και να αφήσουν τους αρχικούς διαδηλωτές, με σοβαρά πολιτικά και κοινωνικά αιτήματα, στο περιθώριο. Με τις εκλογές, και με την συγκατάβαση του στρατού που κατέλαβε την εξουσία μετά την πτώση του Μουμπάρακ, έφτασαν στην κυβέρνηση και κατευθείαν ξεκίνησαν την παραχάραξη της ιστορίας της εξέγερσης και την καταδίωξη των πιο ριζοσπαστών αγωνιστών. Οι τελευταίοι απάντησαν με αυτοοργάνωση στις γειτονιές και στις κοινότητες, με δημιουργία συνελεύσεων γειτονιάς και δικτύων διανομής τροφίμων και ενέργειας. Σε μερικές περιοχές, όπως στο Πόρτ Σάιντ, οι νέες συγκρούσεις γέννησαν σύντομα αλλά γενικευμένα πειράματα αυτοδιεύθυνσης μετά την εγκατάλειψη της πόλης από τις αρχές. Κομμάτι των διαδηλωτών στράφηκε και στο εκλογικό παιχνίδι, δημιουργώντας ένα μέτωπο αριστερών ομάδων και κομμάτων, τη “Σοσιαλιστική Λαϊκή Συμμαχία”, στην οποία σύμφωνα με κάποιους συμμετέχοντες συνυπάρχουν αρμονικά από αναρχικοί μέχρι σταλινικοί. 
Δυστυχώς, πολλές από τις συνελεύσεις γειτονιών έφτασαν να ελέγχονται από στελέχη της Ισλαμικής Αδελφότητας, και έτσι στράφηκαν προς ισλαμιστικά/συντηρητικά αιτήματα και σταδιακά διαλύθηκαν ή ενσωματώθηκαν στις δομές του κυβερνώντος κόμματος. Η επανάσταση ωστόσο παραμένει ζωντανή, αφού η Αίγυπτος βρίσκεται σχεδόν σε καθεστώς εμφυλίου πολέμου χαμηλής έντασης, με την Ισλαμιστική κυβέρνηση και τους Σαλαφιστές (βίαιοι μουσουλμάνοι φασίστες) συμμάχους της από τη μία, και ένα πλήθος από οργανώσεις, συνελεύσεις, κόμματα και άτομα με γνήσια κοινωνικά και πολιτικά αιτήματα από την άλλη. Παρά τον τεράστιο φόρο αίματος, οι λαϊκοί και εργατικοί αγώνες έχουν δεχτεί μεγάλες ήττες, αφού η Αίγυπτος βρίσκεται παγιδευμένη στα νύχια του ΔΝΤ, και, όπως και στην Ελλάδα, μία κατά μέτωπο επίθεση στα εργασιακά, πολιτικά, κοινωνικά δικαιώματα είναι η προϋπόθεση για την έγκριση των δανείων.

Στην Τυνησία η ιστορία είναι παρόμοια, με την πρόσθετη λεπτομέρεια ότι ο ηγέτης του “Λαϊκού Μετώπου”, του εκλογικού συνασπισμού αριστερών ομάδων που προέκυψαν από την επανάσταση του 2011, δολοφονήθηκε με μια σφαίρα στο κεφάλι πριν από ένα μήνα, πιθανότατα από μισθοφόρους του κυβερνώντος ισλαμιστικού κόμματος.

Το 13ο Παγκόσμιο Κοινωνικό Φόρουμ

Το Φόρουμ έγινε στο τεράστιο campus του πανεπιστημίου της Τύνιδας, τρεις μέρες με 100 παράλληλες εκδηλώσεις ανά πάσα στιγμή, 1100 σύνολο, οργανωμένες με εντελώς αποκεντρωμένο τρόπο από ένα πλήθος οργανώσεων από όλο τον πλανήτη. Οπλισμένοι με ένα πρόγραμμα σε μέγεθος εφημερίδας και ένα κακοσχεδιασμένο χάρτη, οι 60.000 συμμετέχοντες πρέπει πολλές φορές να περπατήσουν μέχρι και μισή ώρα για να πάνε από τη μία εκδήλωση στην άλλη, με κίνδυνο πάντα να μην την βρούνε. Στο δρόμο προσπερνάνε ένα ατέλειωτο πανηγύρι από πάγκους εκατοντάδων οργανώσεων, μαγαζάκια που πουλάν χειροτεχνίες, σουβενίρ, βιβλία και φαγητό.

Impresiones del Foro Social Mundial de Túnez, 26 a 30 marzo 2013

La primera impresión de Túnez es de una típica ciudad colonial con una arquitectura moderna y grandes calles comerciales que conducen a callejones oscuros donde progresivamente los desgastados edificios coloniales dan paso a la arquitectura tradicional, a un laberinto de callejuelas estrechas y casas bajas herméticamente aisladas de las calles pero abiertas hacía vívidos patios, como es común en los países musulmanes. De vuelta al centro, cuadras enteras de la ciudad, donde se encuentran embajadas y ministerios, están aislados con barreras de alambre de púas y guardias armados hasta los dientes, un vivo recuerdo de que esta ciudad ha sido recientemente escenario de grandes conflictos.

La medina (ciudad vieja) es un viaje a la vida económica de la ciudad, cuando uno consigue escapar de las tiendas de artesanía y regalos dirigidos a los turistas, llega a las tiendas que venden copias: pantalones, gafas de sol, sombreros, relojes con las anheladas marcas del capitalismo global, hechos en China para aquellos consumidores de segunda clase que desean sentir el poder mágico de los símbolos del consumismo, pero no tienen los ingresos necesarios para adquirirlos. A continuación, tiendas de artesanos y vendedores de todo tipo de productos y alimentos, y después bazares laberínticos, con puestos de cosas de segunda mano: ropa, zapatos, artículos para el hogar. Y, por último, los talleres de artesanos donde se puede reparar cualquier cosa que esté desgastada o rota, desde televisores y zapatos hasta muebles y ropa. Una interesante mezcla de consumismo occidental y la "cultura de reparación" que existe en países como la India, donde no existe el concepto "usar y tirar", sino las cosas se reparan, se usan y se vuelven a reparar.

Primavera Árabe

Los activistas árabes hablan con amargura sobre de las "revoluciones traicionadas" de 2011. En Egipto, el levantamiento popular fue una expresión muy autentica del descontento de la gente con la extrema desigualdad social, la represión, el conservadurismo. La revolución se caracterizó por intensa lucha de clases, huelgas, confrontación con el régimen y la autogestión ejemplar de la vida cotidiana con la plaza Tahrir como epicentro. Los islamistas de los "Hermanos Musulmanes" se unieron a los manifestantes de la plaza Tahrir mucho después, cuando estaban ya seguros de que la protesta tenía apoyo popular y duración, y que no se comprometía su posición sistémica por su participación. A través de su poder de movilización y financiación como partido político, lograron conducir la protesta hacía asuntos religiosos y dejar al margen a los manifestantes iniciales, quienes tenían  serias demandas políticas y sociales. Con las elecciones, y con la complicidad del ejército que tomó el poder después de la caída de Mubarak, los islamistas llegaron a conquistar el poder estatal. Inmediatamente comenzaron la falsificación de la historia de la rebelión y la persecución de los militantes más radicales. Estos últimos respondieron con iniciativas de autogestión en los barrios y las comunidades, con la creación de asambleas de barrio y de redes de distribución de alimentos y energía. En algunas áreas, como Port Said, los  nuevos conflictos dieron lugar a breves pero extensos experimentos de autogestión después del abandono de la ciudad por las autoridades. Una parte de los manifestantes de Tahrir se volcó al juego electoral, con la creación de un frente de grupos y partidos de izquierda denominado "Alianza Socialista Popular",  donde, según algunos participantes, conviven armoniosamente desde anarquistas hasta estalinistas.

Por desgracia, muchas de las asambleas de barrio pasaron a ser controladas por miembros de los "Hermanos Musulmanes", por lo que se volvieron hacía demandas islamistas y conservadores y poco a poco fueron disueltas o incorporadas en las estructuras del partido en el poder. La revolución, sin embargo, permanece viva, ya que Egipto está casi en un estado de guerra civil de baja intensidad, con el gobierno islamista y sus aliados Salafistas (violentos fascistas musulmanes) por un lado, y una multitud de organizaciones, asambleas, partidos e individuos con auténticas demandas sociales y políticas por el otro. A pesar del enorme derrame de sangre, las luchas del pueblo y de los trabajadores han conocido grandes derrotas, ya que Egipto está atrapado en las garras del FMI, e igual que en Grecia, un ataque frontal a los derechos políticos, sociales y laborales es el requisito previo para la aprobación de los préstamos.

En Túnez, la historia es similar, con el detalle añadido de que el líder del "Frente Popular", una coalición electoral de grupos izquierdistas que surgió de la revolución de 2011, fue asesinado con un disparo en la cabeza hace un mes, probablemente por los mercenarios del gobernante partido islamista.

El decimotercero Foro Social Mundial

El Foro tiene lugar en el enorme campus de la Universidad de Túnez, durante tres días con 100 eventos paralelos en cualquier momento, 1100 en total, organizados de manera completamente descentralizada por una serie de organizaciones de todo el mundo. Armados con un programa de tamaño de periódico y un mapa mal dibujado, los 60.000 participantes a menudo tienen que caminar hasta media hora para ir de un evento a otro, siempre corriendo el riesgo de no encontrarlo. Por el camino cruzan una fiesta interminable con puestos de cientos de organizaciones y tiendas que venden artesanías, souvenirs, libros y alimentos. Parte del festival son también unas "asambleas" masivas sin contenido específico, pero que ofrecen mucho espectáculo. En una de ellas, algunos marroquíes nacionalistas subieron al escenario para atacar a unos habitantes del Sáhara Occidental, que lucha por su independencia de Marruecos. Las contradicciones del Foro son obvias, ya que no hay ninguna coherencia entre los movimientos que participan. Comunidades en defensa de sus tierras y de sus sistemas de gobierno locales tuvieron sus reuniones al lado de las de organizaciones que promueven la participación de las mujeres en los gobiernos de los países árabes. Movimientos de cooperativismo radical, y de autosuficiencia de la comunidad coexisten con movimientos que piden más puestos de trabajo para los graduados universitarios. El Foro Social Mundial es tan grande que la experiencia de cada uno de los participantes es completamente diferente, y no se puede tener una visión completa y global de los acontecimientos. Los más concentrados y productivos de los asistentes pueden participar en un máximo de 10 de los 1100 eventos. Esto significa que cada cual asiste en lo que más le interesa, y, finalmente, todos se van contentos. No existen espacios donde las opiniones y puntos de vista opuestos puedan encontrarse y entrar en debate.

John Holloway: Η ανυπακοή είναι το πρώτο βήμα για την ανάκτηση του κόσμου

Αναδημοσίευση απο  epohi.gr

Στη συνέντευξη ο Τζον Χόλογουεϊ, με αφετηρία τη γνωστή θέση του για την απόρριψη του καπιταλιστικού τρόπου οργάνωσης της οικονομίας και της κοινωνίας ήδη από σήμερα, με την αυτοοργάνωση των πολιτών στο πλαίσιο κοινωνικών μορφών παραγωγής και ανταλλαγής, ανανεώνει την πρότασή του σε συνθήκες ανοιχτής κρίσης του καπιταλιστικού προτύπου.

Τη συνέντευξη πήρε ο Δημήτρης Γκιβίσης

Σε αντίθεση με όσους υποστηρίζουν ότι υπαίτιοι της κρίσης είναι οι καπιταλιστές, εσείς υποστηρίζετε ότι «η κρίση του καπιταλισμού είμαστε εμείς». Μπορείτε να μας πείτε περισσότερα σχετικά με αυτή τη θέση σας;
Ο καπιταλισμός είναι μια καταστροφική μορφή κοινωνικής οργάνωσης, που καταστρέφει τις δυνατότητες της ανθρώπινης ζωής και μας οδηγεί προς την κατεύθυνση του αυτοαφανισμού της ανθρωπότητας. Η κρίση κάνει τη ζωή μας πιο δύσκολη, αλλά δείχνει επίσης ότι το σύστημα δεν λειτουργεί σωστά, αυτό είναι μια ένδειξη της αδυναμίας αυτού του καταστροφικού συστήματος. Το να κατηγορούμε τους καπιταλιστές για την κρίση, είναι σαν να πούμε ότι η άρχουσα τάξη δεν μας αποκλείει αρκετά καλά, είναι σαν να τους ζητήσουμε να μας εξουσιάζουν πιο αποτελεσματικά. Είναι σαν τον μαζοχισμό του σκλάβου που ζητάει ο κύριός του να τον κτυπάει πιο σκληρά. Εμείς είμαστε η κρίση του κεφαλαίου. Το κεφάλαιο είναι μια μορφή κοινωνικής οργάνωσης που είναι από τη φύση της επιθετική.
Στον καπιταλισμό υπάρχει ενσωματωμένη μια δυναμική που απαιτεί όλο και μεγαλύτερες ταχύτητες. Προκειμένου να επιβιώσει, ο κάθε καπιταλιστής πρέπει να παράγει γρήγορα, πιο γρήγορα, γρηγορότερα, και να πιέζει τους εργαζομένους του να εργαστούν σκληρά, πιο σκληρά, σκληρότερα. Όμως αυτή η συνεχής κίνηση, για να πάει πιο γρήγορα, έρχεται αντιμέτωπη με την ανυπακοή μας, την άρνηση ή την αδυναμία μας να δώσουμε στο κεφάλαιο ό,τι χρειάζεται για να διατηρήσει το ποσοστό του κέρδους του: το κεφάλαιο έρχεται αντιμέτωπο με το γεγονός ότι είμαστε άνθρωποι, που χρειαζόμαστε να ξεκουραστούμε, που θέλουμε να παίξουμε με τα παιδιά μας, που ξοδεύουμε το χρόνο μας ονειροπολώντας ή ακόμα βγαίνοντας στο δρόμο ναι φωνάξουμε «όχι». Όταν συμβαίνει αυτό, το κεφάλαιο λέει στην πραγματικότητα «εντάξει, δεν μπορούμε να σας υποτάξουμε αρκετά για να διατηρήσουμε το ποσοστό του κέρδους που απαιτείται για την επέκτασή μας, έτσι θα προσποιηθούμε, θα παίξουμε ένα παιχνίδι προσποίησης. Θα δημιουργήσουμε πλασματικό κεφάλαιο, που τα χρήματα δεν θα αντιστοιχούν σε καμία παραγόμενη αξία, έτσι ώστε να συνεχίζουμε να είμαστε κερδοφόροι, και στη συνέχεια θα κάνουμε δύο πράγματα. Θα σας πιέσουμε όσο το δυνατόν σκληρότερα για να υποτάξουμε κάθε πτυχή της ύπαρξής σας στην ανάγκη μας για κέρδος, και επίσης, θα παίξουμε ένα γιγαντιαίο παιχνίδι “μουσικών καρεκλών”, για να δούμε ποιος υποφέρει όταν η φαντασία μας γίνεται υπερβολικά χυδαία για να την αντέξετε». Και αυτό είναι που έχει συμβεί, και είναι η Ελλάδα (μεταξύ άλλων) που έχει χάσει αυτό το γύρο του παιχνιδιού. Και όλα αυτά εξαιτίας της ανυπακοής μας, της άρνησής μας να γίνουμε ρομπότ.
Αν αυτό είναι σωστό, τότε προφανώς υπάρχουν δύο τρόποι εξόδου από την κρίση. Ο πρώτος είναι να γίνουμε ρομπότ, ή όσο πιο κοντά στο ρομπότ μπορούμε να αντέξουμε (να ξεχάσουμε τη σιέστα, τις βραδινές εξόδους, τις διαμαρτυρίες, ή το χρόνο που περνάμε με τους φίλιους μας). Η δεύτερη πιθανή λύση είναι να απαλλαγούμε από τον καπιταλισμό και να οργανώσουμε συλλογικά έναν διαφορετικό τρόπο ζωής. Προτιμώ τη δεύτερη λύση. Είναι λίγο περίπλοκο, αλλά με πολλούς διαφορετικούς τρόπους, σε πολλά διαφορετικά μέρη, το κάνουμε ήδη. Όσο και αν είναι δύσκολο, αυτός πρέπει να είναι ο ορίζοντάς μας, σε αυτό πρέπει να στοχεύουμε.

Αυτονομίες: Οι κοινότητες ως αντι-κόσμοι διαρκούς αντίστασης

Πως μπορούμε να κατανοήσουμε αυτή την νέα στρατηγική κοινωνικής χειραφέτησης που δεν απαιτεί την καθολική και απότομη αλλαγή της κοινωνίας από τα πάνω, αλλά χτίζει την ελευθερία με υπομονή και επιμονή, μέρα με τη μέρα;

Θοδωρής Καρυώτης

Οκτώβριος 2012

Με την πτώση του σοβιετικού μπλοκ η ιδέα ότι η κατάληψη της κεντρικής εξουσίας από μια ομάδα πεφωτισμένων θα μπορούσε να μετασχηματίσει την κοινωνία προς όφελος των κατώτερων στρωμάτων μπαίνει σε κρίση, και μαζί της μπαίνει σε κρίση και όλη η Αριστερά. Το νεοφιλελεύθερο μοντέλο έρχεται να διαλύσει όλα όσα η Αριστερά θεωρούσε κεκτημένα, όλα τα κοινωνικά, οικονομικά και πολιτικά δικαιώματα που η εργατική τάξη είχε κατακτήσει μέσα από μακρόχρονους αγώνες.
Αντί να θρηνούμε το τέλος των άλλοτε ένδοξων εργατικών αγώνων, ας μελετήσουμε τις νέες δυνατότητες που έχουν αναδυθεί με αφορμή αυτή την κρίση. Την πρώτη Ιανουαρίου του 1994, μια ομάδα ιθαγενών, μέχρι τότε στο περιθώριο της κοινωνίας, ξεσηκώνονται στα δάση του Μεξικού, όχι για να διεκδικήσουν την συμπερίληψη τους στον κορμό της κοινωνικής ζωής, αλλά για να απαιτήσουν τον σεβασμό στη διαφορετικότητα τους, να υπερασπιστούν τα αυτόνομα εδάφη τους και το δικαίωμα τους στην αυτοδιάθεση.

Πως μπορούμε να κατανοήσουμε αυτή την νέα στρατηγική κοινωνικής χειραφέτησης που δεν απαιτεί την καθολική και απότομη αλλαγή της κοινωνίας από τα πάνω, αλλά χτίζει την ελευθερία με υπομονή και επιμονή, μέρα με τη μέρα;

Ας τολμήσουμε να αντιστρέψουμε την - κοινή στην ελευθεριακή σκέψη -παραδοχή ότι το κράτος και η αγορά είναι «εξωκοινωνικοί θεσμοί». Πράγματι σήμερα είναι δύσκολο να βρούμε κάποια αγνή και αμόλυντη "κοινωνία" κάτω από το κράτος και την αγορά, με την έννοια ότι οι βασικοί δεσμοί που αναπαράγουν την κοινωνική ζωή είναι δομημένοι μέσα από το κράτος και την αγορά. Οι καταναγκαστικοί μηχανισμοί του κράτους και της αγοράς, όπως το μονοπώλιο της νόμιμης βίας και ο μηχανισμός του χρέους είναι οι τελευταίοι σε μια σειρά μηχανισμών στους οποίους καταφεύγουν αυτοί οι θεσμοί για να επιβάλλουν τη λογική τους. Σε όλη την διάρκεια της ζωής μας εσωτερικεύουμε τους μηχανισμούς με τους οποίους αναπαράγονται, για παράδειγμα μέσα από την αρχή της ανάθεσης/αντιπροσώπευσης ή μέσα από την αρχή της μεγιστοποίησης του κέρδους, κτλ.

Ακολουθώντας τον Φουκώ, ας ονομάσουμε «βιοπολιτικό» αυτό το πεδίο αναπαραγωγής των κοινωνικών σχέσεων . Το υποκείμενο είναι προϊόν της εξουσίας: οι εμπορευματικές και ταξικές και κυριαρχικές σχέσεις μας έχουν καθορίσει σε τέτοιο βαθμό που είμαστε καταδικασμένοι να τις αναπαράγουμε. Κάθε ένας από εμάς είναι ένας φορέας αναπαραγωγής του καπιταλισμού. Το κράτος και η αγορά λοιπόν δεν κυριαρχούν παρασιτικά, από έξω, αλλά από το εσωτερικό της κοινωνικής ζωής.

Φυσικά το βιοπολιτικό πεδίο δεν είναι αρκετό για την αναπαραγωγή του καπιταλισμού, απαιτείται επίσης ένα «πολιτικό» πεδίο με την παραδοσιακή έννοια του όρου: το κράτος, το αντιπροσωπευτικό σύστημα, οι νόμοι, οι οικονομικοί θεσμοί, οι μηχανισμοί καταστολής και ενσωμάτωσης, οτιδήποτε έχει να κάνει με τη διαχείριση της καπιταλιστικής ολότητας.

Υπό αυτή την οπτική, οι στρατηγικές κοινωνικής χειραφέτησης που επικεντρώνονται στην αλλαγή του «πολίτικου» χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τους το «βιοπολιτικό», θα καταφέρουν στην καλύτερη περίπτωση πολύ αποσπασματικές και πρόσκαιρες νίκες: είμαστε προγραμματισμένοι να αναπαράγουμε τον καπιταλισμό.

Κοινωνική αλλαγή απο τα κάτω: Υπερβαίνοντας το δίπολο μεταρρύθμιση-επανάσταση.

Ορίζοντας όλων των προσπαθειών μας θα πρέπει να είναι η πολιτική αυτονομία, με την πραγματική έννοια του όρου: η δυνατότητα να ζούμε σύμφωνα με τους όρους που θέτουμε εμείς ως συλλογικά υποκείμενα.

Θοδωρής Καρυώτης

Παρέμβαση στην συζήτηση "Αντίσταση, Μεταρρύθμιση, Επανάσταση", 

που οργάνωσε στη Θεσσαλονίκη η ομάδα "Πλατύπους" στις 30 Μαΐου 2012.

Πραγματικό θέμα της συζήτησης είναι προφανώς η κοινωνική αλλαγή και μάλιστα η κοινωνική αλλαγή προς την κατεύθυνση της ισότητας και της ελευθερίας.

Ας εξετάσουμε τις τρείς λέξεις που αποτελούν τον τίτλο της συζήτησης για να δούμε ποιες από αυτές τις έννοιες μπορούμε να περισώσουμε και ποιες όχι σε αυτή την πορεία προς την κοινωνική χειραφέτηση.

Η «επανάσταση» κληροδοτήθηκε στο δυτικό φαντασιακό από την Γαλλική επανάσταση και ευαγγελίζεται μια αλλαγή του συνόλου των κοινωνικών σχέσεων, δηλαδή ένα μόνο μοντέλο που επιβάλλεται μέσω ενός κεντρικού μηχανισμού, του κράτους, στην ολότητα της κοινωνίας. Η έννοια της επανάστασης απαντάται βέβαια και στην κλασσική αναρχική σκέψη, όπου πάλι μιλάμε για μία αλλαγή στην ολότητα των κοινωνικών σχέσεων, αλλά σε αυτή την περίπτωση είναι λίγο ασαφές το πώς θα φτάσουμε σε αυτή, αφού η αναρχική σκέψη αρνείται την κατάληψη της κεντρικής εξουσίας ως φορέα πολιτικής αλλαγής.

Η έννοια της επανάστασης προϋποθέτει επίσης την ύπαρξη μιας επαναστατικής πρωτοπορίας, μιας ομάδας αποφασισμένων ανθρώπων οι οποίοι δρουν πάνω σε βεβαιότητες, και έχουν την αποστολή να πείσουν την υπόλοιπη κοινωνία ή να επιβάλλουν το όραμά τους πάνω σε αυτή, αφού ή κοινωνία θεωρείται ότι δεν είναι αρκετά ώριμη ακόμα και εμποδίζεται με κάποιο τρόπο από το να καταλάβει ποιο είναι το πραγματικό της συμφέρον.

Τι αποτελέσματα είχε η εξάπλωση του επαναστατικού φαντασιακού μέσα στα κινήματα κοινωνικής χειραφέτησης;

Πρώτον, πολλές μικρές επαναστατικές πρωτοπορίες προσπάθησαν κατά τη διάρκεια της ιστορίας να επιβάλλουν το όραμα τους έξω από και πολλές φορές και ενάντια στην υπόλοιπη κοινωνία. Κοιτάζοντας πίσω ιστορικά, είναι πολλές οι περιπτώσεις που μπορούμε πλέον να πούμε ότι ευτυχώς δεν το κατάφεραν.

Η δεύτερη και πιο σημαντική επίπτωση του επαναστατικού φαντασιακού για τα κινήματα κοινωνικής χειραφέτησης αποτελεί παράδοξο: Είναι η παραίτηση από το αίτημα της κοινωνικής αλλαγής εδω και τώρα, αφού σε ένα περίεργο παραλληλισμό με τη χριστιανική πίστη η ζωή πριν την δευτέρα παρουσία/επανάσταση είναι αλλοτριωμένη/αμαρτωλή και μόνο μετά από αυτή θα ζήσουμε στη βασιλεία των ουρανών/μετεπανασταστική ουτοπία. Η ιδέα της επανάστασης σε αυτή την περίπτωση έχει ακριβώς το αντίθετο αποτέλεσμα από αυτό που ευαγγελίζεται: την ακινητοποίηση των κοινωνικών κινημάτων και την αποποίηση της κοινωνικής αλλαγής εδώ και τώρα.

Η δεύτερη έννοια, η μεταρρύθμιση, δηλαδή η χρήση του  κράτους για την προώθηση αλλαγών στο σύνολο των κοινωνικών σχέσεων, στις περισσότερες περιπτώσεις εκτονώθηκε στις διάφορες μορφές σοσιαλδημοκρατίας, κευνσυανισμού και κοινωνικού κράτους.  Έχει στο παρελθόν αποδειχτεί σωτήρας του καπιταλισμού, αφού το κοινωνικό κράτος και η πλήρης απασχόληση, όχι μόνο δεν απειλούν το υπάρχον, αλλά και αποτελούν την πλήρη ενσωμάτωση των δυνάμεων την κοινωνίας στη λογική του κράτους και του κεφαλαίου.

Το πιο σημαντικό πρόβλημα όμως της έννοιας της μεταρρύθμισης είναι ότι πρόκειται για αλλαγή από τα πάνω. Δεν πρόκειται για κοινωνική χειραφέτηση, αφού θα πρέπει το ίδιο το υποκείμενο να χειραφετηθεί και όχι να το χειραφετήσει κάποιος άλλος.

Ο πιο προβληματικός από τους τρείς όρους είναι ή αντίσταση, αφού παραπέμπει σε ηρωική μάχη μίας πολύ καλά οριοθετημένης ομάδας ενάντια σε ένα εξίσου καλά οριοθετημένο εξωτερικό κατακτητή -δυνάστη. Είναι μια μεταφορά πολύ προβληματική όταν τη χρησιμοποιούμε στο χώρο των κοινωνικών κινημάτων, αφού η μάχη ενάντια στον καπιταλισμό είναι πρωτίστως μια μάχη ενάντια στον ίδιο τον εαυτό μας.

Η "αριστερή στροφή" και τα κοινωνικά κινήματα: Τι θα σήμαινε μία αριστερή κυβέρνηση για τα εγχειρήματα κοινωνικής χειραφέτησης;

Το κείμενο αυτό έχει σκοπό να ζυγίσει, από την σκοπιά όσων εργάζονται "απο τα κάτω" για την κοινωνική χειραφέτηση, τα θετικά και τα αρνητικά μίας πιθανής αριστερής κυβέρνησης στις επικείμενες εκλογές, και τις νέες προκλήσεις που θα έχουμε να αντιμετωπίσουμε ως κινήματα από την επόμενη μέρα.

Θοδωρής Καρυώτης

Ιούνιος 2012

Σίγουρα για όσους/ες επιθυμούν την κοινωνική χειραφέτηση από τα κάτω, όποιον –ίσμο και να ασπάζονται -ή να μην ασπάζονται- ο δρόμος για μια ελεύθερη και δίκαιη κοινωνία δεν περνάει από τις εκλογές. Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι ως κοινωνικά κινήματα δεν πρέπει να έχουμε μία αίσθηση ιστορικότητας. Σίγουρα το ποιός και το πώς κυβερνάει επηρεάζει την καθημερινότητα των κινημάτων με πολλούς τρόπους. Το κράτος, όσο και αν το απορρίπτουμε ως  προνομιακό πεδίο διοχέτευσης και επίλυσης των κοινωνικών συγκρούσεων, συνεχίζει για μεγάλα κομμάτια της κοινωνίας να είναι πόλος έλξης της επιθυμίας για κοινωνική αλλαγή.

Με αυτό το κείμενο δεν φιλοδοξώ να υποδείξω σε κανέναν/μία τι να ψηφίσει ή αν θα απέχει, αλλά να εξετάσω –ψύχραιμα και χωρίς συνθηματολογία- τι θα σήμαινε ένας πιθανός θρίαμβος της αριστεράς στις εκλογές  και τι καινούριες προκλήσεις θα δημιουργούσε για τα κινήματα κοινωνικής χειραφέτησης, αντλώντας παραδείγματα από τις εμπειρίες διαφόρων χωρών.

Είναι η πρώτη φορά σε μια ευρωπαϊκή χώρα που ένα αριστερό κόμμα που παραδοσιακά στέκεται μακριά από το δίπολο των κομμάτων διαχείρισης βρίσκεται κοντά στη κατάκτηση της κρατικής εξουσίας στα πλαίσια του κοινοβουλευτικού παιχνιδιού.  Ο ΣΥΡΙΖΑ είναι ένας πολυσυλλεκτικός πολιτικός συνδυασμός στον οποίο συνυπάρχουν πολλές διαφορετικές αντιλήψεις, από την ριζική ανατροπή έως την ήπια διαχείριση του καπιταλισμού.  Πολλοί συναγωνιστές μπορεί να βλέπουν θετικά την άνοδο αυτού του κόμματος, αφού ο ΣΥΡΙΖΑ φρόντισε να είναι παρών σε όλες τις σημαντικές κινηματικές στιγμές των τελευταίων χρόνων. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ένα μεγάλο κομμάτι του ΣΥΡΙΖΑ –άσχετα αν συμφωνούμε ή όχι με την οπτική του και την πρακτική του- έχει κινηματικές καταβολές.

Αντίστοιχες εμπειρίες υπάρχουν παγκόσμια κυρίως στην Λατινική Αμερική. Εκεί μετά από δεκαετίες νεοφιλελεύθερων κυβερνήσεων, εμφανίζονται την τελευταία δεκαετία η μία μετά την άλλη κυβερνήσεις με αριστερές ευαισθησίες, με -λιγότερο ή  περισσότερο- ριζοσπαστικά προγράμματα, πολλές από αυτές –όπως το παράδειγμα του MAS στην Βολιβία- με κινηματικές καταβολές, κάθε μία με τις ιδιαιτερότητες του πλαισίου στο οποίο εμφανίζεται.

Πως έχουν επηρεάσει αυτές οι κυβερνήσεις την καθημερινότητα του πλούσιου κινηματικού κόσμου της Λατινικής Αμερικής; Και τι συμπεράσματα θα μπορούσαμε να βγάλουμε για τη σχέση που θα είχαν εδώ τα κοινωνικά κινήματα με μία πιθανή αριστερή κυβέρνηση; Φυσικά αναφέρομαι κυρίως στα κινήματα που αγωνίζονται για την κοινωνική χειραφέτηση ενάντια και πέρα από τα στενά όρια που θέτει το κράτος: ιθαγενικές αυτόνομες κοινότητες, το κίνημα των ακτημόνων στην Βραζιλία, τους Ζαπατίστας στο Μεξικό, τους άνεργους  piqueteros στην Αργεντινή,  το κίνημα για την αυτοδιαχείριση του νερού στη Βολιβία, αλλά και όλες αυτές τις πρωτοβουλίες στην Ελλάδα που με ορίζοντα την αυτονομία οικοδομούν εναλλακτικές στο υπάρχον:  κοινωνικά κέντρα, καταναλωτικοί και παραγωγικοί συνεταιρισμοί, αστικές καλλιέργειες, οικοκοινότητες, εγχειρήματα κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας, δίκτυα ανταλλαγών, συνελεύσεις γειτονιών, κινήσεις για την προάσπιση των κοινωνικών αγαθών και του φυσικού περιβάλλοντος, δομές κοινωνικής αλληλεγγύης. Κινήματα δηλαδή που δεν διεκδικούν απλά μεγαλύτερο κομμάτι από την πίτα της καπιταλιστικής «ανάπτυξης», αλλά οραματίζονται ένα διαφορετικό πολιτισμό και ξεκινάν να τον χτίζουν εδώ και τώρα.